Bir işitme cihazının ne kadar iyi duyurduğu, büyük ölçüde nasıl ayarlandığına bağlı. Cihaz kulağa takılmadan önce uzmanın ekranında beliren kazanç eğrileri aslında bir "reçete formülünden" gelir. Avustralya Ulusal Akustik Laboratuvarları'nın (NAL) geliştirdiği NAL-NL2, 2011'den bu yana bu formüllerin en bilinenlerinden biriydi. Şimdi yerini yeni nesil NAL-NL3'e bırakmaya başlıyor.
NAL-NL3 ilk kez Mart 2025'te ABD'deki Amerikan Odyoloji Akademisi kongresinde tanıtıldı. Mart 2026'da GN, formülü ayar yazılımına ekleyen ilk üretici oldu. Kasım 2026'da The Hearing Review'da yayımlanan ve NAL araştırmacılarının kaleme aldığı makale ise yeni sistemin arkasındaki kanıtları ilk kez bir arada sundu.
İşitme kaybı herkeste aynı seyretmez. Kimi ince sesleri, kimi kalın sesleri daha az duyar. Reçete formülü, kişinin odyogramına bakarak cihazın hangi frekansta ne kadar güçlendirme yapacağını hesaplar. Hedef basit görünür ama dengesi zordur: konuşmayı olabildiğince anlaşılır kılmak, sesi de rahatsız edecek kadar yükseltmemek.
NAL-NL3 bu temel hedefi korumuş. Değişen, hedefe ulaşma yöntemi.
NAL araştırmacılarına göre NAL-NL2'nin bazı zayıf noktaları vardı. Formül ağırlıklı olarak sessiz ortamda konuşmayı anlamaya göre geliştirilmişti. Ters eğimli odyogramlar ya da karma tip kayıplar gibi alışılmışın dışındaki durumlarda uygulamak zorlaşıyordu. Bir grup ise tamamen açıkta kalıyordu: odyogramı normal ya da normale yakın çıkan ama kalabalıkta konuşmayı takip etmekte zorlanan kişiler. NAL-NL2 bu kişiler için hiç kazanç önermiyordu.
Veri tarafındaki fark da dikkat çekici. NAL-NL1 yaklaşık 300, NAL-NL2 yaklaşık 1.000 kişilik çalışmaların verilerine dayanıyordu. NAL-NL3'te ise milyonlarca gerçek cihaz ayarından oluşan bir veritabanı kullanıldı. Araştırmacılar her odyogram için binlerce olası ayarı karşılaştırdı ve en uygun sonuçlarla bir yapay sinir ağını eğitti. Ortaya çıkan model, herhangi bir odyogram için kazanç değerlerini tahmin edebiliyor.
Model bunu belirli sınırlar içinde yapıyor. Ters eğimli kayıplarda kalın seslere daha temkinli kazanç veriliyor; böylece arka plan gürültüsünün araya girmesi ve kişinin kendi sesini boğuk duyması azaltılmaya çalışılıyor. İletim tipi ve karma kayıplarda kazanç eğrisi daha yumuşak şekilleniyor. Hızlı çalışan sıkıştırma da uzmanların klinikte tercih ettiği sınırların dışına çıkmıyor. Bunun sonucunda farklı odyogramlar arasında hedeflerin daha tutarlı hale geldiği, ilk ayarın da daha öngörülebilir olduğu belirtiliyor.
NAL-NL3'ün en önemli yeniliği modüler yapısı. Sistem bir temel reçeteden ve şimdilik iki ek modülden oluşuyor.
Gürültüde Konfor modülü, hafif ve daha ileri derecede işitme kaybı olanlar için tasarlandı. Amacı, gürültülü ortamlarda konuşmanın anlaşılırlığını bozmadan sesi daha rahat dinlenir hale getirmek. Hafif ile ileri derece arası kaybı olan yetişkinlerle yapılan çalışmalarda konuşmanın algılanan yüksekliği, temel reçeteye göre ortalama yüzde 30-35 kadar azaldı. Gürültüde konuşmayı anlama ise benzer düzeyde kaldı. Bu ayarı tercih eden katılımcılar sesi daha doğal bulduklarını, dinlerken daha az efor harcadıklarını söyledi.
Minimal İşitme Kaybı modülü belki de en çok konuşulacak kısım. Odyogramı normal ya da normale yakın olduğu halde gürültüde zorlanan kişilere, 1-4 kHz aralığında en az 3-4 dB'lik hafif bir kazanç öneriyor. Ölçülen iyileşmenin önemli kısmı, cihazın yönlü mikrofon ve gürültü azaltma özelliklerinin sinyal-gürültü oranını yükseltmesinden geliyor. Katılımcılar gerçek hayattaki gürültülü ortamlarda bu ayarı tercih etti.
NAL, ilerleyen dönemde müzik dinleme, yüksek frekanslar ve ileri derece işitme kaybı gibi alanlar için yeni modüller düşündüğünü de açıkladı.
Avustralya'da 33 merkezde çalışan 44 uzman, toplam 263 cihaz uygulamasında NAL-NL3'ü denedi. Uzmanların yaklaşık yüzde 60'ı, yeni hastalarda NAL-NL3'ü NAL-NL2'den daha kolay bulduğunu belirtti. İşin zorlaştığını söyleyen olmadı. Uzmanlar ayrıca hedeflerin gerçek kulak ölçümleriyle daha iyi örtüştüğünü, ince ayar ihtiyacının azaldığını ve randevuların kısaldığını aktardı.
Gerçek kulak ölçümü (REM) meselesi burada ayrıca önem taşıyor. Makalede aktarılan çalışmalara göre bu ölçümle doğrulanmayan ayarların yüzde 64 ile 80'i reçete hedeflerini tutturamıyor. Yani formül ne kadar gelişmiş olursa olsun, ayar kulakta ölçülüp doğrulanmadıkça hedeften sapma riski sürüyor.
Sonuçlar umut verici, ama birkaç noktanın altını çizmek gerekiyor. Değerlendirmeyi yazan dört araştırmacının tamamı sistemi geliştiren NAL'da çalışıyor; yani bu bağımsız bir değerlendirme değil. Ayrıntılı istatistikler International Journal of Audiology'nin özel sayısında yayımlanmak üzere gönderilmiş durumda ve makale şimdilik seçilmiş sonuçları paylaşıyor. NAL-NL2 ile yapılan karşılaştırmaların bir kısmı da hasta memnuniyeti gibi gerçek sonuçlara değil, hesaplanmış göstergelere dayanıyor. Aktarılan çalışmalar yetişkinlerle yapıldı; çocuklar ve kulak çınlaması bu çalışmaların kapsamında yer almıyor.
NAL-NL3 şimdilik GN'nin ReSound Smart Fit, Beltone Solus Max ve Hearing Australia Fitware yazılımlarının 2.3.1 sürümlerinde bulunuyor. Diğer üreticilerin formülü ne zaman ekleyeceği henüz belli değil. Cihazınızın hangi formülle ayarlandığını merak ediyorsanız bunu işitme merkezinize sorabilirsiniz.
Özellikle "duyuyorum ama kalabalıkta anlamıyorum" diyenler için yeni modüller ilgi çekici bir seçenek sunuyor. Yine de hangi ayarın size uygun olduğuna, işitme testinizi ve günlük dinleme ihtiyaçlarınızı birlikte değerlendiren bir uzman karar vermeli.
NAL-NL3 ilk kez Mart 2025'te ABD'deki Amerikan Odyoloji Akademisi kongresinde tanıtıldı. Mart 2026'da GN, formülü ayar yazılımına ekleyen ilk üretici oldu. Kasım 2026'da The Hearing Review'da yayımlanan ve NAL araştırmacılarının kaleme aldığı makale ise yeni sistemin arkasındaki kanıtları ilk kez bir arada sundu.
Reçete formülü ne işe yarar?
İşitme kaybı herkeste aynı seyretmez. Kimi ince sesleri, kimi kalın sesleri daha az duyar. Reçete formülü, kişinin odyogramına bakarak cihazın hangi frekansta ne kadar güçlendirme yapacağını hesaplar. Hedef basit görünür ama dengesi zordur: konuşmayı olabildiğince anlaşılır kılmak, sesi de rahatsız edecek kadar yükseltmemek.
NAL-NL3 bu temel hedefi korumuş. Değişen, hedefe ulaşma yöntemi.
Tek beden herkese uymuyordu
NAL araştırmacılarına göre NAL-NL2'nin bazı zayıf noktaları vardı. Formül ağırlıklı olarak sessiz ortamda konuşmayı anlamaya göre geliştirilmişti. Ters eğimli odyogramlar ya da karma tip kayıplar gibi alışılmışın dışındaki durumlarda uygulamak zorlaşıyordu. Bir grup ise tamamen açıkta kalıyordu: odyogramı normal ya da normale yakın çıkan ama kalabalıkta konuşmayı takip etmekte zorlanan kişiler. NAL-NL2 bu kişiler için hiç kazanç önermiyordu.
Veri tarafındaki fark da dikkat çekici. NAL-NL1 yaklaşık 300, NAL-NL2 yaklaşık 1.000 kişilik çalışmaların verilerine dayanıyordu. NAL-NL3'te ise milyonlarca gerçek cihaz ayarından oluşan bir veritabanı kullanıldı. Araştırmacılar her odyogram için binlerce olası ayarı karşılaştırdı ve en uygun sonuçlarla bir yapay sinir ağını eğitti. Ortaya çıkan model, herhangi bir odyogram için kazanç değerlerini tahmin edebiliyor.
Model bunu belirli sınırlar içinde yapıyor. Ters eğimli kayıplarda kalın seslere daha temkinli kazanç veriliyor; böylece arka plan gürültüsünün araya girmesi ve kişinin kendi sesini boğuk duyması azaltılmaya çalışılıyor. İletim tipi ve karma kayıplarda kazanç eğrisi daha yumuşak şekilleniyor. Hızlı çalışan sıkıştırma da uzmanların klinikte tercih ettiği sınırların dışına çıkmıyor. Bunun sonucunda farklı odyogramlar arasında hedeflerin daha tutarlı hale geldiği, ilk ayarın da daha öngörülebilir olduğu belirtiliyor.
Temel reçete ve iki ek modül
NAL-NL3'ün en önemli yeniliği modüler yapısı. Sistem bir temel reçeteden ve şimdilik iki ek modülden oluşuyor.
Gürültüde Konfor modülü, hafif ve daha ileri derecede işitme kaybı olanlar için tasarlandı. Amacı, gürültülü ortamlarda konuşmanın anlaşılırlığını bozmadan sesi daha rahat dinlenir hale getirmek. Hafif ile ileri derece arası kaybı olan yetişkinlerle yapılan çalışmalarda konuşmanın algılanan yüksekliği, temel reçeteye göre ortalama yüzde 30-35 kadar azaldı. Gürültüde konuşmayı anlama ise benzer düzeyde kaldı. Bu ayarı tercih eden katılımcılar sesi daha doğal bulduklarını, dinlerken daha az efor harcadıklarını söyledi.
Minimal İşitme Kaybı modülü belki de en çok konuşulacak kısım. Odyogramı normal ya da normale yakın olduğu halde gürültüde zorlanan kişilere, 1-4 kHz aralığında en az 3-4 dB'lik hafif bir kazanç öneriyor. Ölçülen iyileşmenin önemli kısmı, cihazın yönlü mikrofon ve gürültü azaltma özelliklerinin sinyal-gürültü oranını yükseltmesinden geliyor. Katılımcılar gerçek hayattaki gürültülü ortamlarda bu ayarı tercih etti.
NAL, ilerleyen dönemde müzik dinleme, yüksek frekanslar ve ileri derece işitme kaybı gibi alanlar için yeni modüller düşündüğünü de açıkladı.
Uzmanlar ne dedi?
Avustralya'da 33 merkezde çalışan 44 uzman, toplam 263 cihaz uygulamasında NAL-NL3'ü denedi. Uzmanların yaklaşık yüzde 60'ı, yeni hastalarda NAL-NL3'ü NAL-NL2'den daha kolay bulduğunu belirtti. İşin zorlaştığını söyleyen olmadı. Uzmanlar ayrıca hedeflerin gerçek kulak ölçümleriyle daha iyi örtüştüğünü, ince ayar ihtiyacının azaldığını ve randevuların kısaldığını aktardı.
Gerçek kulak ölçümü (REM) meselesi burada ayrıca önem taşıyor. Makalede aktarılan çalışmalara göre bu ölçümle doğrulanmayan ayarların yüzde 64 ile 80'i reçete hedeflerini tutturamıyor. Yani formül ne kadar gelişmiş olursa olsun, ayar kulakta ölçülüp doğrulanmadıkça hedeften sapma riski sürüyor.
Temkinle okunması gereken noktalar
Sonuçlar umut verici, ama birkaç noktanın altını çizmek gerekiyor. Değerlendirmeyi yazan dört araştırmacının tamamı sistemi geliştiren NAL'da çalışıyor; yani bu bağımsız bir değerlendirme değil. Ayrıntılı istatistikler International Journal of Audiology'nin özel sayısında yayımlanmak üzere gönderilmiş durumda ve makale şimdilik seçilmiş sonuçları paylaşıyor. NAL-NL2 ile yapılan karşılaştırmaların bir kısmı da hasta memnuniyeti gibi gerçek sonuçlara değil, hesaplanmış göstergelere dayanıyor. Aktarılan çalışmalar yetişkinlerle yapıldı; çocuklar ve kulak çınlaması bu çalışmaların kapsamında yer almıyor.
Cihaz kullanıcıları için ne anlama geliyor?
NAL-NL3 şimdilik GN'nin ReSound Smart Fit, Beltone Solus Max ve Hearing Australia Fitware yazılımlarının 2.3.1 sürümlerinde bulunuyor. Diğer üreticilerin formülü ne zaman ekleyeceği henüz belli değil. Cihazınızın hangi formülle ayarlandığını merak ediyorsanız bunu işitme merkezinize sorabilirsiniz.
Özellikle "duyuyorum ama kalabalıkta anlamıyorum" diyenler için yeni modüller ilgi çekici bir seçenek sunuyor. Yine de hangi ayarın size uygun olduğuna, işitme testinizi ve günlük dinleme ihtiyaçlarınızı birlikte değerlendiren bir uzman karar vermeli.