Baş Dönmesi (Vertigo) Hakkında Bilmeniz Gerekenler: Neden Olur, Nasıl Teşhis Edilir?
Günlük yaşamda pek çok insanın "başım dönüyor" diyerek tarif ettiği vertigo, aslında kişinin kendisi veya çevresindeki nesneler hareket etmediği halde bir hareket illüzyonu hissetmesidir. Toplumda oldukça yaygın olan bu durum, insanların yaşamları boyunca %20 ile %30 arasında bir oranla karşılaştıkları bir sağlık sorunudur.
Vertigo Nedir ve Neden Önemlidir?
Dengemiz, vücudumuzdaki birden fazla sistemin (gözler, iç kulak, kaslar) birbiriyle uyum içinde çalışmasıyla sağlanır. Bu sistemlerden herhangi birinde meydana gelen bir aksaklık, baş dönmesi şikayetini ortaya çıkarabilir. Vertigo, kendi başına bir hastalık değil, genellikle başka bir hastalığın ilk belirtisidir.Doktorlar baş dönmesini iki ana gruba ayırırlar:
1. Periferik Vertigo: Genellikle iç kulak (vestibüler sistem) kaynaklıdır ve çoğunlukla hayati tehlike oluşturmayan (benign) nedenlerden kaynaklanır.
2. Santral Vertigo: Beyin veya beyin sapı gibi merkezi sinir sistemi kaynaklıdır; felç, çift görme veya bayılma gibi daha ciddi belirtilerle seyredebilir.
Sizin Şikayetiniz Gerçekten Vertigo mu?
Halk arasında her türlü halsizlik veya sersemlik hissi "baş dönmesi" olarak adlandırılsa da tıbbi açıdan ayrım yapmak önemlidir. Örneğin, sadece ayağa kalkınca göz kararması yaşıyorsanız bu durum genellikle tansiyon düşüklüğü (postüral hipotansiyon) veya kalp kaynaklı bir sorun olabilir. Gerçek vertigo, genellikle baş hareketleriyle tetiklenen veya çevrenin döndüğü hissini veren bir durumdur.En Sık Karşılaşılan Vertigo Nedenleri
Araştırmalara göre, vertigo şikayetiyle doktora başvuran hastalarda en sık rastlanan nedenler şunlardır:• BPPV (Halk arasında "Kristal Kayması"): En yaygın nedendir. Başın aniden çevrilmesi veya yatakta dönülmesiyle ortaya çıkan, saniyeler veya dakikalar süren şiddetli baş dönmesi ile karakterizedir. İşitme kaybı genellikle eşlik etmez.
• Meniere Hastalığı: Kulakta dolgunluk, basınç hissi, çınlama ve işitme kaybı ile birlikte saatlerce süren baş dönmesi atakları görülür. İç kulaktaki sıvı dengesinin bozulması (hidrops) sonucu oluşur.
• Vestibüler Nörit: Genellikle viral bir enfeksiyon sonrası denge sinirinin etkilenmesiyle oluşur. Günlerce süren, bulantı ve kusmanın eşlik ettiği şiddetli bir tabloya yol açar ancak işitme kaybı görülmez.
• Labirentit: İç kulağın iltihaplanmasıdır. Baş dönmesine ek olarak işitme kaybı da görülür.
• Migrenöz Vertigo: Yıllardır migren öyküsü olan kişilerde, baş ağrısına eşlik eden veya ataklar halinde gelen baş dönmeleridir.
Teşhis ve Tedavi Süreci
Vertigolu bir hastada tanının %80'i, hastanın şikayetlerini detaylı anlatması (öykü) ve fizik muayene ile konulabilir. Doktorunuz size şikayetlerinizin ne kadar sürdüğünü, neyle tetiklendiğini ve eşlik eden başka bir belirti (çınlama, çift görme vb.) olup olmadığını soracaktır.Muayene ve Testler:
• Nistagmus Gözlemi: Gözlerdeki istemsiz hareketlerin incelenmesi, problemin kulak kaynaklı mı yoksa beyin kaynaklı mı olduğu konusunda kritik bilgiler verir.• Manevralar: Özellikle BPPV tanısında "Dix-Hallpike" gibi özel hareketler kullanılır.
• Denge Testleri: Romberg, yürüyüş testleri ve işitme testleri (odyometri) uygulanabilir.
Tedavi Yöntemleri: Tedavi, altta yatan nedene göre değişir. Örneğin, kristal kaymasında (BPPV) ilaçtan ziyade Epley manevrası gibi özel hareketlerle kristallerin yerine oturtulması amaçlanır. Meniere hastalarına tuz, şeker, kafein ve alkolden uzak durmaları önerilirken, enfeksiyon durumlarında antibiyotik veya kortikosteroid tedavisi uygulanabilir.
Ne Zaman Endişelenmelisiniz?
Eğer baş dönmenize bilinç değişikliği, kuvvet kaybı, çift görme veya bayılma gibi nörolojik semptomlar eşlik ediyorsa, bu durum santral (merkezi) bir probleme işaret edebileceği için vakit kaybetmeden bir uzmana başvurulmalıdır.Dengemizi Bir Teraziye Benzetebiliriz: Denge sistemimiz, iki kefesi olan hassas bir terazi gibidir. Sağ ve sol iç kulağımız, beyne sürekli olarak "eşit" sinyaller göndererek terazinin dengede kalmasını sağlar. Eğer bir tarafta bir arıza oluşursa (örneğin kristal kayması veya iltihap), terazinin kefelerinden biri ağır basar. Beyin bu dengesizliği, sanki dünya dönüyormuş gibi algılar. Vertigo tedavisi, işte bu bozulan terazi dengesini yeniden kurma işlemidir.
