Yörüngedeki Gürültü: Dr. Richard Danielsen ve Uzay Odyolojisinin Bilinmeyen Hikayesi

Popüler kültür uzayı derin bir sessizlik olarak tasvir etse de, astronotların gerçekliği çok farklıdır. "Giants in Audiology" serimizin bu özel bölümünde, odyolojiyi önce savaş alanlarına, ardından Dünya'nın 400 kilometre üzerindeki yörüngeye taşıyan isim Dr. Richard W. "Dick" Danielsen ile konuştuk.

Bir uzay aracının içi, yaşamı sürdürmek için çalışan fanlar, pompalar ve egzersiz aletlerinin yarattığı sürekli bir gürültü (kakofoni) ile doludur. Bu ortamda işitme sağlığını korumak, sadece bir sağlık meselesi değil, aynı zamanda görevin başarısı için kritik bir operasyonel zorunluluktur. Kuzey Dakota'daki tek odalı bir okuldan NASA'nın Johnson Uzay Merkezi'ndeki odyoloji programının başına geçen Dr. Danielsen'in hikayesi, modern odyolojinin sınırlarını nasıl zorladığının canlı bir kanıtıdır.

Çölden Gelen Dersler: "Suudi-ologlar" ve Mobil Odyometri​

Dr. Danielsen’in kariyeri, odyolojinin "tuğla ve harç"tan (sabit kliniklerden) ayrılıp sahaya inmesini zorunlu kılan tarihi bir olayla şekillendi: 1991 Çöl Fırtınası Operasyonu.

Savaş sonrası on binlerce askerin terhis edilmeden önce sağlık taramasından geçmesi gerekiyordu. Dr. Danielsen liderliğindeki Odyoloji Görev Gücü, Suudi Arabistan çöllerinde Mobil Mesleki Sağlık Araçlarını (MOHV) konuşlandırdı. 50 dereceyi bulan sıcaklıkta, kum fırtınaları ve jeneratör gürültüsü altında çalışan ekip, günde 1.200'den fazla askeri test ederek bir rekora imza attı.

Dr. Danielsen bu dönemi, "Kendimize 'Suudi-ologlar' diyorduk. Sloganımız 'Semper Gumby' (Daima Esnek Ol) idi," diye anlatıyor. Bu deneyim, klinik sınıfı odyometrinin en zorlu koşullarda bile uygulanabileceğini kanıtladı ve yıllar sonra uzayda kullanılacak protokollerin temelini oluşturdu.

Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS): Gürültülü Bir Teneke Kutu​

Dr. Danielsen 2003 yılında NASA'ya geçtiğinde, savaş alanındaki gürültüden farklı ama en az onun kadar tehlikeli bir akustik ortamla karşılaştı. Yerçekimsiz ortamda ısınan hava yükselmediği için, astronotların karbondioksit birikiminden zehirlenmemesi adına fanların 7/24 çalışması gerekiyordu.

ISS içindeki gürültü seviyeleri, yaşam destek üniteleri ve koşu bantlarıyla birleştiğinde, astronotların uykusunu, iletişimini ve uzun vadede işitme sağlığını tehdit ediyordu. Dr. Danielsen ve ekibi, bu sorunu çözmek için iki temel strateji geliştirdi:

1. "Sessiz Satın Al" (Buy Quiet): Gürültü kontrolünün donanım üretildikten sonra değil, tasarım aşamasında yapılması şart koşuldu.
2. Uluslararası İşbirliği: Rus, Avrupa ve Japon uzay ajanslarıyla kurulan Akustik Alt Çalışma Grubu, istasyondaki gürültü standartlarını harmonize etti ve bu çabalar 2020 yılında "Safe-in-Sound" ödülüyle taçlandırıldı.
   

İnovasyon: Kabinsiz Odyometri ve Tele-Tıp​

Uzaya ağır bir sessiz kabin göndermek lojistik olarak imkansızdır. Bu zorluk, odyolojide devrim niteliğinde bir teknolojinin, **"Kabinsiz Odyometri"**nin (Boothless Audiometry) geliştirilmesine önayak oldu.

Dr. Danielsen, Güney Afrikalı teknoloji ortaklarıyla birlikte Kuduwave cihazının uzayda kullanımını valide etti. Bu cihaz, ortam gürültüsünü izole eden özel kulaklıkları ve dış ortam gürültüsünü anlık olarak izleyen mikrofonlarıyla, sessiz bir kabine ihtiyaç duymadan klinik geçerliliği olan testler yapılmasına olanak tanıdı.

2021 yılında ISS'e gönderilen bu teknoloji, astronotların kendi kendilerine işitme testi, kemik yolu ölçümü ve timpanometri yapabilmesini sağladı. Bu otonomi, gelecekteki Mars görevleri için hayati önem taşıyor; çünkü Mars ile Dünya arasındaki iletişim gecikmesi, tele-tıp desteğini imkansız kılıyor.

Uzayda Fizyoloji: SANS Sendromu ve Kulaktaki Basınç​

Sohbetin en bilimsel katmanlarından biri, yerçekimsiz ortamın insan fizyolojisi üzerindeki etkileriydi. Uzayda vücut sıvıları bacaklardan başa doğru kayar (Cephalic Fluid Shift). Bu durumun, kafa içi basıncını (ICP) artırarak astronotlarda görme bozukluklarına yol açan Uzay Uçuşu İlişkili Nöro-Oküler Sendrom (SANS) ile bağlantılı olduğu düşünülmektedir.

Dr. Danielsen ve ekibi, kafa içi basıncını izlemek için invaziv olmayan bir yöntem olarak Otoakustik Emisyonları (OAE) kullandı. Hipotez şuydu: Artan kafa içi basıncı, koklear sıvı basıncını etkileyerek orta kulak sisteminin sertliğini artırır ve bu da OAE ölçümlerinde tespit edilebilir değişimlere neden olur.

Bu çalışmalar, odyolojinin sadece "sesi duymak"la ilgili olmadığını, aynı zamanda beyin basıncını izleyen hassas bir biyobelirteç olarak kullanılabileceğini gösterdi.

2025 Bütçe Krizi ve Bir Devrin Sonu​

Röportajın sonunda Dr. Danielsen, 2025 yılı itibariyle NASA Johnson Uzay Merkezi'ndeki odyoloji programının bütçe kesintileri nedeniyle sonlandırıldığını üzülerek paylaştı. NASA'nın bilim bütçesindeki bu tarihi kesintiler, yılların birikimiyle oluşturulan bu hayati programın sona ermesine neden olsa da, Dr. Danielsen'in mirası yaşamaya devam ediyor.

Onun öncülük ettiği kabinsiz test teknolojileri bugün dünyanın dört bir yanındaki kliniklerde, okullarda ve endüstriyel alanlarda kullanılıyor. Askeri odyolojide başlattığı "önleyici yaklaşım" ise binlerce personelin işitme sağlığını korumaya devam ediyor.

Dr. Danielsen, "Ben bir dev değilim, meslektaşlarımın omuzlarında yükselen biriyim" dese de, çalışmaları odyolojiyi kelimenin tam anlamıyla yörüngeye taşımıştır.